banner ad
By 13 Mart 2014 0 Comments Read More →

AYAKKABILAR

ayakkabilar-1Ayakkabılar her kişinin doğumundan ölümüne kadar kullandığı en önemli ortopedik ortezdir. Yeni doğanlarda ayağın gelişimine katkıda bulunur. Kişi yürümeye başladıktan sonra ise ayağı korur, yürüme hareketini destekler, bası ve travmalara karşı ayağın hasarlanmasını önler.  Her birey bu kadar önemli olan bir konuda ayağı doğru bir şekilde koruyan ayakkabı kullanmak için azami derecede dikkatli olmalıdır. Unutmamak gerekir ki yanlış ayakkabı seçimi tam tersi etkilerle ayakta birden çok ortopedik soruna neden olabilir.

ayakkabilar-2Ayakkabının Tarihçesi

İnsanlık tarihi boyunca ayakkabı kullanılagelmiştir. Mağara dönemlerinde insanlar böcek, sert kayalar gibi olumsuz durumlara karşı ayaklarını avladıkları hayvan derileri ile korumuşlardır. İnsanlık tarihinde ilk ayakkabılar sandallardır. Sandal sadece ayak tabanı olan, tabanı ayağa ip benzeri malzemelerle tutturulan modeldir. Çok çeşitli sandallar vardır. Soğuk ülkelere yaklaştıkça sandallar avlanılan hayvan derileri ile ayağın üzerini de örten modellere doğru gelişme gösterir. Anadolu toplulukları ayaklarını korumak için çarığı tercih etmişlerdir. Çarıklar sığır veya manda derilerinden üretilen, dolayısıyla tabanları elastik dikişli ayakkabılardır.

ayakkabilar-3

Rönesans döneminde batı toplumlarında sivri burunlu ayakkabılar tercih edilmiştir. Hatta neredeyse yürümeyi imkânsızlaştıracak uzunlukta sivri ayakkabılar önemlilik göstergesi olarak görülmüştü. 19. yüzyıl başlarında bu tür rahatsız ayakkabılar kullanılmaya devam edilmiştir. Ayakkabı ustaları o dönemde günde sadece bir çift ayakkabı üretebilecek ekipmana sahiptiler. Gezici ayakkabıcılar ailelerin yıllık ayakkabı ihtiyacını görür ve diğer yerlere seyahat ederlerdi. 1820 yılında ayakkabılar sağ ve sol ayrımı gözetilerek üretilmeye başlandı. Bu tarihten daha önce ayakkabı üretilirken sağ-sol ayrımı olmaksızın ayak boyuna göre üretim yapılırdı. İlk kez 1854 yılında Davey ayakkabıyı çivileyerek birleştirme makinasını buldu ve ayakkabı imalatını hızlandırdı. 1875’te Goodyear şirketi ayakkabı dikiş makinasını geliştirerek bu sürece ciddi katkıda bulundu.

ayakkabilar-4Osmanlı İmparatorluğu ayakkabıcılıkta çok ileri düzeydeydi. Osmanlılarda ayakkabılarda zerafet ön planda tutuldu. Ev içinde farklı, dışarıda farklı kumaşlardan zarif ayakkabılar kullanıldı. Ev ayakkabılarında atlas, kadife gibi kumaşlar; dışarı ayakkabılarında ise zarif deriler ve kürkler kullanıldı. Ülkemizde ilk ayakkabı fabrikası 1810 yılında İstanbul Beykoz’da kuruldu. Bu fabrika 1816 yılında II. Mahmut tarafından ordu hizmetine tahsis edildi. Günümüzde ise her çeşit ve kalitede ayakkabılar üreten ve tüm dünyaya hizmet sunan çok sayıda ayakabı fabrikaları ve atölyeleri bulunur.

Ayakkabının Kısımları

Ayakkabılar alt kısmı ve üst kısmı şeklinde iki kısımdan oluşturulur. Daha sonra dikiş veya yapıştırma yöntemi ile birleştirilir.

ayakkabilar-5a. Ayakkabının alt kısmı

Ayakkabının alt kısmı iç taban, dış taban, ara dolgu, pençe ve topuk bölgelerinden oluşur. Bu kısım yürüme hareketini kolaylaştırır ve güvenli hale getirir. Basılan yerden kaynaklanan ayak hasarlarını önler.

İç taban: Ayakkabının şeklini oluşturan bölüm iç taban bölümüdür. Tabanın üst kısmına veya ayakkabının içine bakıldığında, iç kısmına denir. Ayağın taban üzerine bastığı bölümdür. Ayağın kaymasını önlemesi ve nem emme özelliği nedeni ile iç taban, deriden yapılmalıdır. İç taban yarım şekilde değil tüm ayağı kapsayacak şekilde tasarlanmaldır.

Dış taban: Ayakkabının yere temas eden kısmına da dış taban denir. Kösele, plastik benzeri malzemelerden yapılır. Kullanılan malzemenin kaydırmaz özelliği olması gerekir. Kalın ve dayanıklı ayakkabılarda dış taban ile iç taban arasında ara taban bulunur. Dış tabının ön uç kısmı yüksektir ve yerle temas etmez. Dış taban sertliğine göre yükseklik farklılaşır.

Ara dolgu: Ayağın iç orta kısmında kavisli bir boşluk bulunur. Dış kısmında ise bu boşluk yoktur. Bu boşluğu içerden dışarı doğru iç taban üzerinden destekleyen dolgu malzemeye iç dolgu denir. İç dolgu hafif ve esnek materyalden üretilmelidir.

ayakkabilar-6Pençe: Alt tabanda topuk bitiminden ayak parmaklarına kadar olan kısma pençe denir. Bir diğer tabirle alt tabanın yer ile temas etmeyen kısmına denir. Pençe hafif esnek olmalıdır. Ayakkabı pençesi topuk yüksekliği ile uyumlu olmalıdır. Topuk yüksek olursa ayakkabının üst derisinde, parmak eklemleri seviyesinde kırışıklıklar olur.

Topuk: Ayakkabı yere bastığında alt tabanın topuk kısmına gelen yerine eklenen yükseltiye topuk denir. Yürüme hareketinde yere ilk temas eden bölgedir. Mevsime göre ayağın kaymasını engelleyici özelliği olan materyallerden üretilir. Bayanlar için normal topuk yüksekliği 3-4,5 cm; erkekler için normal topuk yüksekliği 2,5-3,5 cm olmalıdır. Topuk ayakkabının kaymasını engellediği gibi longitudinal arka binen yükü hafifletir ve aşill tendonunun gerginliğini azaltarak tendonu güvenliğe alır.

ayakkabilar-7b. Ayakkabının üst kısmı

Ayakabının yan ve üst kısımlarını kaplayan bölüme denir. Ayakkabının üst kısmı yassı olduğunda, ayakkabı kalıbından yardım alınarak iki boyutlu deri halinde üretilir. Ayağın üst kısmına gelen parçasına yüz, ayağın yan kısımlarına gelen parçasınada boğaz (konç) denir.

Yüz: Ayakkabının ön üst kısmını oluşturan parçasıdır. Esneme yeteneği olan deriden üretilmelidir. Deri hava alabilen, nemi emebilen ve kullandıkça ayağın şeklini alan özellikleri nedeni ile ayakkabı üst kısmı için en ideal malzemedir.

Boğaz: Ayakkabının iç ve yan kısımlarından başlayarak ayak arkasında birleşen bölümüne denir. Ayakkabının arkasındaki ayağı destekleyen kısma fort adı verilir.  Esneme yeteneği olan deriden üretilmelidir. Deri hava alabilen, nemi emebilen ve kullandıkça ayağın şeklini alan özellikleri nedeni ile ayakkabı üst kısmı için en ideal malzemedir.

Ayakkabı Ölçüleri ve Çeşitleri

ayakkabilar-11Ayak ölçüsüne göre ayakkabıların numaralandırılması fikri ilk olarak 1324’te Kral II. Edvard tarafından düşünülmüştür. Kral Edvard yan yana üç arpa boyunu iki buçuk santimetre olarak kabul etmiş ve en uzun ayağı otuz dokuz arpa boyu ve on üç numara olarak belirlemiştir. Ayakkabıların toplu bir şekilde üretilmesinde ayak ölçülerinin önemi çoktur. Amerika’da yukarıdaki ölçü birimine göre yarım numara kademesinde, farklı on beş numaraya kadar ayakkabı üretilir. Ülkemizde ve birçok ülkede ise ölçü birimi “bir buçuk santimetre = bir numara” olarak kabul edilir. Yani ayakkabı numarası, ayağımızın uzunluğu çarpı bir buçuk santimetre olarak tespit edilir.

ayakkabilar-9

Ayakkabı çeşitleri, ayakkabı üst kısmı ve topuk yüksekliğine göre birbirinden ayrılır. Ayakkabının üst kısmı kesintili boşluklar halinde veya tamamen açık şekilde tasarlanmış ise üstü açık ayakkabı ismi ile adlandırılır. Üstü açık ayakkabının topuğu düz ve ayak arkasında bileği kavrayan kayışı yok ise terlik olur. Üstü açık ayakkabının topuğu var ve ayak arkasında bileği

kavrayan kayışı var ise sandalet olur. Ayakkabı tabanından itibaren kesintisiz şekilde üstü kapalı olarak tasarlanan ayakkabılar, kapalı ayakkabılardır. Kapalı ayakkabılar dört farklı tasarımda incelenebilir. Alçak ayakkabılar, ayak bileğinin malleol denen kemik çıkıntılarından daha aşağıda olan ayakkabılara denir. Bot, ayak bileğinin malleol kemik çıkıntılarını da içine alarak topuk bitiş seviyesinden ortalama on dört santimetre yükseklikte tasarlanmış ayakkabılara denir. Çizme, ayak bileğinin malleo kemik çıkıntılarını ve bacak alt baldırının bir kısmını veya tamamını içine alacak yükseklikte tasarlanmış ayakkabılara denir. Spor ayakkabıları ise topuksuz, ayak tabanı daha elastik ve yapılan spora göre tasarlanmış yumuşak ayakkabılara denir.

Yetişkin Ayakkabıları

Araştırmalara göre her altı kişiden biri uygun ayakkabı kullanmamaktan kaynaklanan ortopedik sorunlar yaşamaktadır. Günümüz koşullarında doğru ayakkabıları tercih etmek her bireyin yaşam kalitesini arttıracak önemli bir konudur. Yetişkinlerde ayakkabı tercih ederken dikkat edilmesi gereken hususlar şöyledir:

  • Her ayakkabı alışınızda tekrar ayağınızı ölçün; yaşamın farklı dönemlerinde ayak ölçünüz değişebilir.
  • Ayakkabınızın tabanı vücut yükünüze göre hafif esneyebilen ve yarı esnek materyalden üretilmiş olmasına dikkat edin.
  • Ayakkabı alışverişini akşam saatlerinde yapın. Kişinin uyandığı zamanki ayak ölçüsü ile yürüyüş ve aktivite sonrası ayak ölçüsü aynı değildir.
  • Ayakkabı satın alırken sağ ve sol her iki ayakkabıyı da deneyin. Bir ayağınızın ölçüsü diğeri ile aynı olmayabilir.
  • Ayakkabıyı denerken en uzun ayak parmak ucunuzla ayakkabı burnu arasında bir-bir buçuk santimetre civarında boşluk olmalıdır.
  • Gerçek deri ayakkabılar tercih edin. Deri hava geçirgen ve nem emici özelliğe sahiptir.
  • Ayağınızı kendi kalıbına uyduran değil, ayağınızın şekline uyan ayakkabıları tercih edin.
  • Ayak parmaklarının ayakkabı içerisindeki hareketini engellemeyen ön yükseklikte ayakkabılar tercih edin.
  • Ayak parmakları gibi topuğunuzun da ayakkabı içerisinde rahat olmasına dikkat edin.
  • Bayanlarda üç ila dört buçuk santimetre aralığında topuk yüksekliği olan ayakkabıları tercih edin. Daha yüksek topuklu ayakkabılar ayağınızı yorar ve ortopedik sorunlara yol açabilir. Aynı şekilde daha alçak topuklar yürüme mekaniğinizi kötü yönde etkiler.
  • Baylarda iki buçuk ila üç buçuk santimetre aralığında topuk yüksekliği olan ayakkabıları tercih edin. Daha yüksek topuklu ayakkabılar ayağınızı yorar ve ortopedik sorunlara yol açabilir. Aynı şekilde daha alçak topuklar yürüme mekaniğinizi kötü yönde etkiler.
  • Ayakkabı alışverişinizde ayakkabıları mutlaka ayakta deneyin ve bir müddet gezinin. Otururkenki ayak ölçünüz ile ayakta ikenki ayak ölçünüz farklıdır.
  • Ayağınıza dar gelen ayakkabıları daha sonra açılır gerekçesi ile kesinlikle satın almayın.
  • Özellikle diyabet hastası iseniz ayakkabı içerisinde dikiş olmayan modelli, yumuşak derili ve hafif ayakkabılar tercih edin.

Çocuk Ayakkabıları

Doğumdan ortalama on altı yaşına kadar -yani ayağın gelişimini tamamladığı zamana kadar- kullanılan ayakkabılara çocuk ayakkabısı denir. Çocuk ayakları yetişkinlere göre şekil ve büyüklük açısından farklılıklar gösterir. Ayak gelişiminde ayağın uzunlamasına büyümesinin genişliğine büyümesinden daha hızlı olması nedeni ile farklı skalalarda ölçüleme yapılır. Ülkemizde çocuk ayakkabıları on sekiz ila otuz dokuz numaralar arasında uzanan ölçülerdeki ayakkabılardır. Bebeklerin on iki-on beş aylık olana kadar ayakkabı giymeye ihtiyacı yoktur. Bu çağdaki bebeklerin ayaklarını korumak için çorap veya patikle desteklenmesi yeterlidir. Bebeğin ayakları üzerinde dikilmeye başlamasından itibaren -yani on sekiz ila yirmi bir numara arası- kullanılan ayakkabılara ilk adım ayakkabısı denir. İlk adım ayakkabıları hafif, yumuşak ve elastik kauçuk tabanlı kaymaz materyalden yapılmalıdır. Yürümeye başlayan çocuklarda bot tipi yarı elastik kösele kullanılmış ve tomas tipi topuklu ayakkabılar kullanılır. Okul çağında ayakkabı modelleri çocuklar için önem taşımaya başlar. Yine bu dönemde esnek, hava geçirgen deri veya kumaşlardan üretilmiş ortopedik özellikleri olan ayakkabılar kullanılmalıdır.

Ortopedik Sandaletler ve Terlikler

Ayakkabının üst kısmı kesintili boşluklar halinde veya tamamen açık şekilde tasarlanmış ise üstü açık ayakkabı ismi ile adlandırılır. Üstü açık ayakkabının topuğu düz ve ayak arkasında bileği kavrayan kayışı yok ise terlik olur. Üstü açık ayakkabının ayak arkasında bileği kavrayan kayışı var ise sandalet olarak isimlendirilir.

Ortopedik sandalet ve terliklerde en dikkat edilmesi gereken konu iç tabanın anatomik ayakaltı şeklini uygun şekilde destekleyecek tasarımda olması konusudur. Ortopedik sandalet ve terlikleri çeşitleri şunlardır:

Ortopedik sandalet: Ayağın üst tarafı kısmen açık, topuklu veya topuksuz şekilde tasarlanmış ayakkabılardır. Sandaletlerin topuk kısmını kavrayan kayışı sayesinde ayağın arkaya doğru ayakkabıdan çıkması engellenir. Sandaletlerin üst kısmı ayağın şeklini alabilecek yumuşaklıkta deriden üretilir. İç tabanın üst kısmı antibakteriyel kumaş veya deri ile kaplanmalıdır. Sandaletin ara taban kısmı mantar hammaddeden üretilmelidir. Mantar hafif, yumuşak, dayanıklı, nemi emme özelliğine sahip ve bakteri barındırmayan özellikleri ile sandalet için eşi bulunmaz bir materyaldir. Sandaletin ayakaltına gelen kısmı anatomik ayakaltı şeklini uygun şekilde destekleyecek şekilde dizayn edilmelidir.

Ortopedik terlik: Ayağın üst tarafı kısmen açık ve topuksuz şekilde tasarlanmış ayakkabılardır. Terliklerin üst kısmı ayağın şeklini alabilecek yumuşaklıkta deriden üretilir. İç tabanın üst kısmı antibakteriyel kumaş veya deri ile kaplanmalıdır. Terliğin ara taban kısmı mantar hammaddeden üretilmelidir. Mantar hafif, yumuşak, dayanıklı, nemi emme özelliğine sahip ve bakteri barındırmayan özellikleri ile terlik için eşi bulunmaz bir materyaldir. Terliğin ayakaltına gelen kısmı anatomik ayakaltı şeklini uygun şekilde destekleyecek şekilde dizayn edilmelidir.

Epin destekli terlik: Epin destekli terliklere yukarıdaki terlik özelliklerine ek olarak plantar fasit ve topuk dikeni hastaları için ekstra özellikler eklenir. Terliğin topuk kısmı oyularak bir yatak hazırlanır. Bu yatağın iç kısmına silikonumsu yumuşak materyaller eklenerek topuk kısmına binen yük daha çok absorbe edilir. Bu sayede plantar fasit veya topuk dikeni hastasının ağrıları hafifletilir.

Sabo terlik: Ayağın üst tarafı ve parmak uçları dâhil, tarak kemikleri orta kısmına kadar uzanan ince delikli ve deri kaplı bir terlik çeşididir. Bu delikler sayesinde ayağın ekstra olarak hava alması sağlanır. Sabo terliklerin tabanı ilk zamanlar ahşaptan üretilirken şimdilerde poliüretan köpükten üretilmiş modelleri de vardır. Tabanları zenne (bayan) ve merdane (bay) olarak farklı yüksekliklerde portatif ve topuksuz olarak üretilir. Genellikle sağlık çalışanları tarafından tercih edilen sabo terlik modeli, diğer sürekli ayakta ve genelde sabit duran meslek gurupları için de çok kullanışlıdır. Genellikle beyaz olarak tercih edilen terliklerin lacivert ve diğer renkleri de üretilmektedir.

ayakkabilar-12 ayakkabilar-13 ayakkabilar-14 ayakkabilar-15 ayakkabilar-16 ayakkabilar-17 ayakkabilar-18 ayakkabilar-19 ayakkabilar-20 ayakkabilar-21 ayakkabilar-22 ayakkabilar-23 ayakkabilar-25 ayakkabilar-26

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Post a Comment