banner ad

Eklemler

İki ya da daha fazla kemiğin birleştiği yere eklem demir. Eklemler iskelet bütünlüğünü, hareketlerin uyumlu ve amaca uygun yapılmasını, hareket sırasında oluşabilecek darbelerin etkisinin azalmasını ve iç organların zarar görmemesi için gerekli esnekliği sağlarlar.

Eklemler yerleri ve hareket yeteneklerine göre üçe ayrılır:

  • Oynamaz Eklemler (Synarthrosal): Örnek: diş eklemi, kafatası eklemi.
  • Yarı Oynar Eklemler (Amphiarthrosal): Örnek: omurga eklemi, kaburga göğüs kemiği eklemi.
  • Oynar Eklemler (Synovial): Örnek: kalça eklemi, dirsek eklemi.

kemikler-4

Kemiklerin ekleme katılan yüzeylerinin birbirinden uzaklaşmasını engelleyerek iskelet bütünlüğünü sağlayan etkenler vardır. Bunların en önemlisi vakum etkisi dediğimiz durumdur. Tüm eklemlerde ekleme katılan bütün elemanları içerisine alan eklem kapsülü vardır. Bu kapsül içerisine hava almaz ve bu sayede eklem içerisinde negatif bir hava basıncı (vakum etkisi) oluşturur.

kemikler-5

eklemler-1Eklemlerin birbirinden uzaklaşmasını engelleyen diğer faktörler şunlardır:

  • Ligamentler (eklem bağları) sert ve esnek yapılardır. Her iki ucu, ekleme katılan kemiklere tutunur.
  • Eklemi saran kaslar.
  • Tendonlar (kas kirişleri) sert ve esnek yapılardır. Bir ucu kasa diğer ucu kemiğe tutunarak kasın kasılma etkisini kemiğe ulaştırır.
  • Eklem yüzeylerinin şekilleri.

Birbirleri ile eklem yapan kemiklerin hareketlerini engelleyen faktörler vardır. Bu faktörler şu şekilde sıralanabilir:

  • Kemiklerin eklem yüzeylerinin şekilleri
  • Kemik çıkıntıları
  • Eklem bağlarının sınırlı fleksibilitesi (esnekliği)
  • Kollar ve bacaklardaki hareketli vücut bölümlerinin pozisyonu
  • Kasların kısıtlayıcı etkenleri
  • Bazı kemiklerin yan yana paralel pozisyonları

eklemler-2

Anatomik Duruş

Bu duruş üç düzleme dayanmaktadır:

  • eklemler-3Sagittal düzlem: Bedeni ön yüzden aşağıdan yukarıya veya yukarıdan aşağıya paralel sağ ve sol olarak ayıran düzlemdir.

 

 

 

 

 

 

eklemler-4

  • Coronal düzlem: Bedeni yan yüzden aşağıdan yukarıya veya yukarıdan aşağıya paralel olarak ön ve arka olarakayırandüzlemdir.

 

 

 

 

 

eklemler-5

  • Transvers düzlem: Bedeni her yüzden sağdan sola veya soldan sağa yere paralel olarak alt ve üst olarak ayıran düzlemdir.

 

 

 

 

 

 

İnsan vücudunda yapılabilen hareketler şunlardır:

eklemler-6Abdüksiyon: Anatomik duruşa göre eklemin uzaklaştırma hareketidir. Örneğin; kol vücuda yapışık halde iken yana doğru yapılan açılma hareketi (basketbol potası solunda iken sağ elle basket atmak için yapılan omuz hareketi).
Addüksiyon: Anatomik duruşa göre eklemin yakınlaşma hareketidir. Örneğin; açık olan parmakların birbirine doğru yaslanması hareketi (parmaklar açık iken sigarayı parmakların arasında sıkıştırırken yapılan hareket).

 

 

eklemler-7

 

 

Ekstansiyon: Anatomik duruşa göre eklemin açma hareketidir. Örneğin; dizi bükülmüş halinden düz haline getirirken yapılan hareket (diz eklemindeki topa vurma).
Fleksiyon: Anatomik duruşa göre eklemin bükme hareketidir. Örneğin; dirseği düz halindeyken bükülmüş haline getirirken yapılan hareket (dirsek eklemi ile dambıl kaldırma).

eklemler-8

 

 

Rotasyon: Eklemin dönme hareketidir. Örneğin; başın sağdan sola veya soldan sağa hareketi (namaz sonunda omuzlara doğru selam verme hareketi).

 

 

Eksensiz kayma: Herhangi bir eksene bağlı kalmadan yapılan hareket. Örneğin; çene ekleminin sağa, sola, ileri, geri, yukarı ve aşağı hareketleri (konuşma sırasındaki çene hareketleri).

Hareketli eklemler eklem yüzeylerine ve hareket çeşitliliğine göre sıflandırılır:

eklemler-9

  • Ginglymus eklem: Menteşe şeklindedir. Tek eksenli bir klemdir. Ekstansiyon ve fleksiyon (açma-kapama) hareketini yapar. Örnek: diz eklemi.
  • Trochoid eklem: Silindir şeklindedir. Tek eksenli bir eklemdir. İç ve dış rotasyon (dönme) hareketini yapar. Örnek: boyun eklemi.
  • Elipsoid eklem: Elips şeklindedir. İki eksenli bir eklemdir. Ekstansiyon-fleksiyon (açma-kapama) ve abdüksiyon-addüksiyon (uzaklaştırma-yakınlaştırma) hareketini yapar. Örnek: el bileği eklemi.
  • Sellar eklem: At eğeri şeklindedir. İki eksenli bir eklemdir. Ekstansiyon-fleksiyon (açma-kapama) ve abdüksiyon-addüksiyon (uzaklaştırma-yakınlaştırma) hareketini yapar. Örnek: el parmak eklemi.
  • Spheroid eklem: Küre şeklindedir. İkiden fazla eksenli bir eklemdir. Ekstansiyon-fleksiyon (açma-kapama), abdüksiyon-addüksiyon (uzaklaştırma-yakınlaştırma) ve iç-dış rotasyon (dönme) hareketini yapar. Örnek: kalça eklemi.
  • Plana eklem: Düz bir şekildedir. Belirli bir ekseni olmayan bir eklemdir. Eksenlere göre değişken kayma hareketi yapar. Örnek: çene eklemi.